وقایع دوره جانشینان کریم خان زند

1-    جانعلی خان مافی که در شجاعت مشهور خاص و عام بوده است به همراه سایر مافی ها در معیت زکی خان زند در ایزدخواست آباده اردو زده بودند در سال 1193 قمری به هواخواهی ابوالفتح خان زند با دو نفر دیگر به چادر زکیخان رفتند و او را کشتند و ابوالفتح خان را پادشاه کردند

2-     در سال 1194 در زمان صادق خان زند ، ایلات کهکیلویه شورش کردند و چند نفر از جمله علیخان فرزند حاتم خان کرد  قراچورلو برای سرکوبی اعزام شدند

3-    در سال 1195 علینقی خان فرزند محمدصادق خان عده ای از سرکردگان کردان و لرها را برای سلطنت با خود هم عقیده می کند

4-    درهمین ضمن محمد صادق خان زند علینقی خان را با حشمتی زیاد به همراه  تفنگچیان فارس و بزرگان کردان و افشار و ... برای تسخیر کرمان اعزام می کند

5-    اردوی شاهی محمد صادق خان زند در نزدیکی کازرون شامل بزرگانی از جمله رکن الدوله قلیخان زنگنه و محمود خان ایشیک آقاسی باشی مکری تشکیل می گردد

6-    در سال 1195 محمد صادق خان زند با آقا محمدخان قاجار در یک جنگ در نزدیک شیراز رکن الدوله را با گروه سواران به سوی دروازه باغشاه شیراز می فرستد

7-    در این جنگ ها چگنی ها و باجلان ها هم حضور داشته اند  و در جنگ باجلان ها و مافی ها در یک جبهه ، قراگوزلو ها را شکست می دهند

8-    ده نفر از طایفه باجلان و سایر ایلات دروازه شیراز را از دست نگهبانان محمد صادق خان بیرون می آورند

9-    ایل مافی که در اصفهان مستقر بوده به جانب کرمانشاه که سرزمین اصلی خود بود رهسپار می گردد و آقا محمدخان قاجار به تعقیب آنان رفت که در این جنگ شکست می خورد و لشکرش از هم می پاشد

10-                        پس از قتل استظهارالوله در سال 1202 قمری مردم شیراز کوچه ها را سنگربندی می کنند . گروهی از کردان و لرها علیه سلسله زند و طایفه های مافی و باجلان و ... به خونخواهی استظهارالدوله برمی خیزند ، اسلحه به دست می گیرند ، لباس جنگ می پوشند و از ارگ بیرون می آیند  که یورش کنند .از آن سوی صید مرادخان سر استظهارالدوله را از تن جدا می کند  و در میان جمع می اندازد و باعث تحریک بیشتر کردان و لرها می شود ولی صید مراد خان با وعده و وعید و پول  از سران کردان و لران دلجویی می کند و آنها را آرام می کند

11-                        در سال 1205 لطفعلی خان زند در قمشه ( شهرضای کنونی) بوده است که عده ای از طایفه مافی و نانکلی به سپاه او شبیخون می زنند و وضعیت سپاه خان زند به هم می ریزد و سپاه زند به سوی شیراز برمی گردد

12-                        در سال 1206 لطفعلی خان زند برای جنگ با قاجارها به اصفهان می رود . شب هنگام ، تعداد خانواده های لک و زندی که در شیراز بودند را خلع سلاح و از شیراز اخراج می کند

13-                        در سال 1206 حاجی ابراهیم خان کلانتر ، دروازه های شهر شیراز را بر روی لطفعلی خان می بندد  . در همین ضمن لطفعلی خان در جنگی بر آقا محمد خان پیروز می شود . ایل های نانکلی و مافی که متحد حاجی ابراهیم خان کلانتر بودند متوجه سیاست  قاجار طلبی  حاجی ابراهیم خان کلانتر و از طرف دیگر شنیدن پیروزیهای لطفعلی خان می شوند  تصمیم به ترک پیمان با حاجی ابراهیم کلانتر و کشتن وی می گیرند . حاجی ابراهیم از نیت و قصد ایل های مزبور آگاه می شود و آنها را از شیراز اخراج می کند و به بیضاء ( از شهرستان سپیدان ) می فرستد . آنان هم بلافاصله به لطفعلی خان زند می پیوندند و پوزش خواسته و از اطاعت خان زند بر می آیند

14-                        در سال 1207 لطفعلی خان زند شهر های ابرکوه و استهبان و نی ریز و داراب را تسخیر می کند . محمد حسین خان  دوداغ به همراه محمدحسین خان برادر حاجی ابراهیم کلانتر مامور متوقف کردن لطفعلی خان می شوند . نبردی در نزدیکی استهبان در می گیرد که در این نبرد عبدالله خان عموی لطفعلی خان زند با 50 نفر از سربازان فداکار  خود به قلب سپاه محمد حسین خان می زند  و چیزی نمانده بود که نظم سپاه او به هم بخورد که ناگهان عده ای از سواران کردستانی که جزو سپاه محمدحسین خان بودند به سپاه زند حمله کردند و عده ای راکشتند و سپاه زند در این نبرد شکست می خورد

15-                        در سال 1212 باجلان ها برای برگرداندن حکومت زندیه به مدعی آن یعنی محمد خان کمک می کنند .

دوره قاجاریه

در نوشته ها ی موجود از دوران قاجاریه بحثی از کردان فارس نشده است فقط در کتاب وقایع اتفاقیه به ویراستاری سعیدی سیرجانی آمده است که در سال 1297 فتح الله خان کرد سرکرده ماموران اخذ مالیات در داراب بوده است و در جایی دیگر از همین اثر می افزاید که فتح الله خان محصل کرد به شیراز برگشته است . بنابراین می توان علت این امر را کرد  و زند ستیزی خاندان قاجار و نیز پراکندگی ایلات کرد دوره زندیه و متفرق شدن آنان ذکر کرد

نوشته اند که عشایر زند در دوره قاجاریه ، متفرق و پراکنده شدند . برخی از آنان به عشایر باجلان در اطراف خانقین پیوسته اند و تعدادی از آنان تا سال 1347 خورشیدی در جنوب شرق کرمانشاه در ناحیه دور و خرامان زندگی می کرده اند . هم چنین می دانیم تعدادزیادی از باجلان ها نیز در برو.جرد زندگی می کنند.

اما نکته حائز اهمیت این است که از کردان انتقالی کریم خان زند هنوز در فارس زندگی می کنند ولی احتمال این وجود دارد که درصد بیشتری از آنها به محل اصلی زندگی خود برگشته باشند

در کتاب میرزا حسن فسایی که در سال های 1304 تا 1311 نوشته شده است یکی از تیره های ایل قشقایی را به اسم بارانی کردلو ذکر می کند که به احتمال زیاد این  تیره ریشه کردی داشته باشد هرچند که هم اکنون هیچ گونه تیره شناخته شده ای با این اسم در ایل قشقایی مشاهده نمی شود

دوران پهلوی

عشایر کردان باقی مانده از دوره زندیه ( کردان غازیوند و کرونی و .... ) هم چنان در استان فارس زندگی می کنند و به کوچروی ادامه می دهند و در سالهای 1316 تا 1320 شامل اسکان اجباری می شوند و در اطراف شیراز و کازرون ساکن می گردند اما تعدادی از آنها باز هم پس از سقوط رضا شاه به کوچروی ادامه می دهند

عشایر کرد بازمانده از دوره زندیه در فارس هم چنان به کوچروی ادامه می دهند در دوره محمد رضا شاه ایلات فارس  به یاغیگری روی آورده بودند که  ایلات کرد بازمانده از دوره زندیه  نیز در سال های نهضت جنوب در حدفاصل  شیراز و کازرون به این امر می پرداخته اند که بزرگان قوم در هنگام صحبت های خود با آب و تاب فراوان از ماوقع آن دوران صحبت می کنند که به دلیل مکتوب نشدن این بیانات اغلب آنها فقط سینه به سینه گشته و دچار فنا شده است و هم اکنون جوانان ایل از آنها اطلاع دقیقی ندارند .ولیکن در صورت وجود اسنادی در این زمینه در آینده به آنها پرداخته خواهد شد

با توجه به این که دوره یاغی گری در ایلات فارس از سال 1320 تا 1333 خورشیدی بوده است بعد از سال 1333 این ایلات اغلب بتدریج ساکن می شوند

تبعیدیان

با توجه به این که پس از فرار پیشه ور ی از آذربایجان ، گروههای بیشماری را با خانواده در زمستان سال 1325 از مهاباد  به آباده در شمال فارس و جهرم در جنوب فارس تبعید کردند که بدون شک تعداد زیادی از اینان از یاران پاک باخته قاضی محمد ( این اسطوره شرف و مردانگی کردان ) نیز در بین این تبعید ها وجود دارد ولی با توجه به عدم ثبت تعداد و جایگاه تبعیدی ها در اسناد و روزنامه های دوران پهلوی آماری از این کردان در دست نمی باشد

گروه مرکزی خاندان زند

در سال 1331 خورشیدی محمد خان زند مشهور به امیر شوکت ، از نوادگان لطفعلی خان زند در روزنامه ایران در تهران یک آگهی درج می کند که کسانی که دارای شجره نامه ای حاکی از وابستگی به خاندان زند دارند مدارک خود را برای دریافت کارت به تهران ارسال دارند که پس از این اقدام برای افراد زیر کارت خاندان زند صادر شد .

1- اسدالله بوستانی صاحب امتیاز روزنامه اجتماع ملی و مالک و عضو انجمن شهر شیراز

2-  ناصر کرونی – تاجر فرش در بازار شیراز

3- امیر کرانی – بازاری در شیراز

محمد باقر کرانی فرزند مرحوم امیر کرانی و تاجر فرش شیراز در سال 1380 اظهار می داشت که در سشیراز و خارج از شهر شیراز حدود 1200 خانوار کرانی وجود دارد که ایشان در حال نوشتن کتابی در  زمینه کرانی ها می باشد ( هنوز چنین کتابی چاپ نشده است ) وی خود را لر می دانست و از بازماندگان لرهای زندیه

4-    نیازمند –مدیر دفتر ازدواج در شیراز

5-    پور زند وکیل دادگستری  مقیم شیراز

6-     پور زند مقیم شیراز

7-    قاسم خان نگهبان از روستای کره ای در مرکز بخش سرچهان شهرستان بوانات در شمال فارس که ایشان کلانتر طایف چهارراهی بوده است

کردان فارس در سال 1347

سرلشکر زنگنه در سال 1347 کردان معاصر فارس را به شرح زیر نام می برد :

آذرگانی ، آزادبختی ، اسحاقی ، اشتهاردی ، باکیلی ( سالائی ) ، برازدختی ، بنداد مهری ، بلنده داکی ، دود مان ، تامادائی ( تاماداهنی) ، جلیلی ، چگنی (شامل سیصد خاوار در شهرستان سمیرم ) ، خراوی  ، رامانی ، زایادی و صفاری

این پژوهشگر در اثر خود می افزاید که عشایر بازینجان در اطراف شهر اصفهان ساکن هستند

نکته حائز اهمیت این که مطالبی که سرلشکر زنگنه در مورد کردان فارس مطرح می کند در هیچ نوشتار دیگری نیامده است  و همانطور که ذکر شده در شهرستان سمیرم هستند که در سال 1336 از استان فارس جدا شده است  

غیر از گروه نامبرده بالا کردان کرونی در فارس که به کوچروی ادامه می دادند به تدریج در سال 1341 اسکان طبیعی یافتند و روستای قوام آباد چیچکلو  و چهل چشمه کرونی را به خود اختصاص دادند و گروهی نیز در روستاهای خیرآباد کرونی و بهرام آبادکرونی و وفادار آباد شیخی و باباکوهک و شهر کازرون سکنی گزیدند

در همین زمان نیز کردان غازیوند شیراز در زو.ستای تلخداش که هم اکنون در یکی از بهترین نقاط شهر شیراز می باشد به زندگی شهرنشینی ادامه می دهند و بازماندگان خاندان زند نیز که پراکنده شده اند در شهر شیراز در بین مردم شیراز ادعام شده اند و به زندگی می پردازند

تعداد زیادی از بازماندگان کرد ولک نیز که در شیراز درمحلات ابیوردی ، کشن و .... زندگی می کنند به دلایل مختلف از جمله نشست و برخاست با ترکان قشقایی زبانشان از لری و کردی به ترکی تغییر یافته و فقط یک پسوند  بر روی نام ها و فامیل هایشان به صورت زندی لک باقی مانده است و بعضی از آنها نیز حتی خود را اصالتا ترک می دانند 

منتظر نقطه نظرات شما می باشم